In 2050 moet vijftien procent van de Europese elektriciteit komen van zonne- en windstroom uit de Sahara. Dat ambitieuze plan heeft het Duitse Desertec, een initiatief van een aantal wereldwijde bedrijven. TU-alumnus Paul van Son leidt de club sinds 2009 in München en sprak vlak voor Pasen in Delft over the challenge of our century.

WIE IS PAUL VAN SON?
Zelf afficheert ir. Paul Van Son (1953) zich graag als de man die in 1989 bij Essent voor het eerst groene stroom op de markt bracht. “Toen vond men dat heel raar. Er zijn toch geen grijze of groene elektronen? Nu is groene stroom een hele industrie geworden.” Groene stroom loopt als een rode draad door zijn hele loopbaan. Na zijn studie energietechniek aan de TU Delft (1978) werkte Van Son als manager bij Siemens en TenneT. Daarna volgde een rij directeurschappen (managing director) bij onder meer Kema en Essent. In 2008 werd Van Son naast prof.dr. Ad van Wijk (tegenwoordig hoogleraar future energy systems aan de TU Delft) directeur bij het duurzame energiebedrijf Econcern. Toen dat in de zomer van 2009 in de kredietcrisis failliet ging, stapte Van Son over naar Dii GmbH, beter bekend als Desertec. Daarvoor verhuisde hij naar München.

foto is netjes gedeeplinked van TU Delta en copyright van Sam Rentmeester (klik op de foto om naar de website van de fotograaf te gaan)

Voor een publiek van een kleine honderd studenten en medewerkers van de faculteit Elektrotechniek, Wiskunde en Informatica deed Van Son de achtergronden van Desertec uit de doeken. Tegen 2050 wil het van oorsprong Duitse plan vijftien procent van de Europese elektriciteit opwekken met zonne- en windstroom uit de Sahara. Op den duur zou zelfs de hele Europese elektriciteitsvoorziening duurzaam moeten worden ingevuld met onder meer zonnestroom uit het zuiden, windenergie van de Noordzee en waterkrachtcentrales in de bergen. Om dat te bereiken is het nodig om in de woestijnen verschillende technologieën te ontwikkelen: zonthermisch, fotovoltaïsch, windenergie, maar ook hoogspanningsleidingen op gelijkspanning om in 2050 een vermogen van honderd gigawatt (equivalent aan honderd flinke kolencentrales) vanuit Noord-Afrika naar Europa te transporteren. Ook is men in Saoedi-Arabië gaan beseffen dat olie eindig is, en dat de zon er voor niets schijnt. “Dit is geen project”, zegt Van Son, “dit is een transitie.”

Eerst even een oriënterende vraag. Iedereen zegt dat u directeur bent van Desertec. U hebt het zelf over Dii. Wat is het verschil en wat doet u?
“Ik ben de directeur van Dii en dat staat voor Desertec Industrial Initiative. Dat is een initiatief van oorspronkelijk twaalf grote bedrijven. Inmiddels zijn er 55 bedrijven bij aangesloten, niet alleen uit Duitsland. Ook verder uit Europa, Noord-Afrika, Midden-Oosten, maar ook uit Amerika en Japan. Het initiatief is destijds genomen in samenwerking met de Desertec Foundation. Dat is de stichting die het idee Desertec heeft gelanceerd.”

Wat was dat oorspronkelijke idee?
“Het is eigenlijk een heel eenvoudig voorstel om zonne- en windenergie uit de Sahara en de woestijnen uit het Midden-Oosten geschikt te maken voor gebruik door de mensen ter plekke, in de vorm van stroom, of voor transport over lange afstand naar Europa.”

Wat is uw belangrijkste taak als directeur van die groep?
“Ik denk dat de belangrijkste taak is om de verschillende stakeholders met elkaar te verbinden. Dat zijn bedrijven, instanties, NGO’s en academies. En daarmee een ontwikkeling in te zetten, en te zorgen voor acceptatie en ondersteuning. En er ook voor zorgen dat de ontwikkeling in de juiste richting gaat. Dus het is in de eerste plaats een kwestie van verbinden van ideeën, mensen, instanties, kapitaalstromen en landen.”

Komt u daarbij veel weerstand tegen?
“Nee, eigenlijk niet. Iedereen is er vrij snel van overtuigd dat het een goed idee is.”

Ook de grote energiemaatschappijen die nu op fossiele energie draaien?
“Vooral de laatste jaren zie je bij bedrijven die veel met fossiele energie te maken hebben, dat die vrijwel allemaal inzien dat het de kant van zonne-energie opgaat. Wat je nog wel meemaakt, en wat vandaag hier ook even speelde, is dat mensen erg sterk de nadruk leggen op decentrale productie van energie door huishoudens met zonnepanelen op het dak en intelligente stroomnetten. Dat kom je tegen, maar dat is niet voldoende. Ik bedoel: je kunt niet de Volkswagenfabrieken in Wolfsburg met zonnepanelen van energie voorzien – dan moet je toch met iets groters komen.”

Dat wat betreft de energiebedrijven. Dan heb je de bevolking en de politiek.
“We spreken met regeringen en ook met banken zoals de Europese investeringsbank en de KFW (ontwikkelingsbank van de Duitse overheid, red.) en de African Development Bank. Dat soort instanties kan zorgen voor de kapitaalstromen.”

Heel belangrijk natuurlijk.
“Dat is het allerbelangrijkste: kapitaalstromen in de richting van dit soort investeringen.”

Maar we zitten middenin een economische crisis. Vindt u nog partijen bereid om te investeren in dit soort duurzame infrastructuren?
“U vraagt eigenlijk of mensen zich nog met de toekomst bezig willen houden. Natuurlijk zijn er problemen uit het verleden die we op moeten lossen. Want de huidige crisis is het gevolg van dingen die we in het verleden niet goed gedaan hebben. Aan de andere kant is er ook bij landen, regeringen en ook bij de bevolking een gevoel dat men aan de toekomst moet gaan werken. Duitsland is daar een goed voorbeeld van. Daar is men hard bezig met duurzame energie.”

Leeft dat ook onder de bevolking?
“Jazeker. De doorsnee Duitser heeft het vaak over de volgende generatie, en over de wereld die we achterlaten aan onze kinderen. Die moet gezond zijn. ‘We moeten ons bezighouden met duurzaamheid en niet de omgeving vervuilen.’ Zo spreekt de Duitser.”

Hoe is het dan om weer terug te zijn in Nederland?
“De toekomstgerichtheid vond ik tien jaar geleden sterker in Nederland dan nu. Mensen zijn tegenwoordig meer bezig met de problemen van alledag.”

Weinig langetermijnvisie?
“Men is er zich hier nauwelijks van bewust dat er een enorm energieprobleem op Nederland afkomt.”

We vertrouwen hier op het aardgas. En als dat opraakt importeren we verder vanuit Rusland.
“Dat kun je denken.”

Maar u moet er een beetje om lachen?
“Nee, leuk is dat niet. Het is symptomatisch voor een bepaalde houding van de bevolking van nu tegenover de problematiek die op je afkomt in de toekomst. Iemand mag zijn ogen daarvoor sluiten, maar dan moet je ook naderhand de consequenties aanvaarden. “

U herkent zich meer in de Duitse manier van denken, begrijp ik.
“Wat dit thema betreft wel, ja.”

En zijn veel vraagtekens te plaatsen bij het Desertec-plan. Maar het grootste probleem lijkt me op het ogenblik om de investeringen los te krijgen. Zijn er voorbeelden te geven van investeringen in duurzame energie ondanks de economische crisis?
“Duitsland heeft alleen al in eigen land meer dan 120 miljard euro geïnvesteerd in zonnepanelen in de afgelopen tien jaar en daarnaast vele tientallen miljarden in windenergie en biomassaverwerking. Maar ook bijvoorbeeld de Wereldbank die drie zonne-energieprojecten mogelijk heeft gemaakt in Egypte, Marokko en Algerije.”

Zou er dit jaar niet een project beginnen in Marokko?
“Nou, in de komende jaren. Er lopen voorbereidingen voor een zonnecentrale in Marokko.”

Daarvan zou de bouw in 2012 beginnen, las ik.
“Ja, de SüdDeutsche Zeitung heeft iemand geciteerd die beweert dat hij dat nooit gezegd heeft. (Lacht) Ik ken de details verder niet. We zijn wel bezig met de voorbereiding van een project, en dat wordt het eerste pilotproject. Dat zal een van de komende jaren wel gerealiseerd worden.”

Ik herinner me een verhaal van een zonnecentrale ter grootte van 150 megawatt?
“Dat is het eerste deel van in totaal 500 megawatt en dat is dan gespreid over verschillende technologieën.”

Voor dat soort avonturen krijgt u wel geld los, maar het duurt wat langer dan voorzien?
“Onze industriële partners leggen risicokapitaal op tafel. Ongeveer een derde van de investeringskosten hebben we rond en de rest bestaat uit allerlei verschillenden financieringen zoals leningen, regelingen om stroom af te nemen enzovoort. Daar zijn nu gesprekken over gaande. En garanties, die soort zaken.”

Ingewikkeld?
“Niet zozeer ingewikkeld maar een moeilijke puzzel, omdat je een boel verschillende stukjes hebt die allemaal in elkaar moeten passen. Het financiële verhaal moet rond zijn, en dat komt pas zover als alle partijen die erbij betrokken zijn gelijktijdig zeggen: ja, onder deze omstandigheden wil ik er aan meedoen.”

En dat is uw baan, om die mensen zover te krijgen?
“Dat is één van onze activiteiten.”

Een ander probleem lijkt me het neokoloniale idee dat je in het Desertec-plan kunt zien.
“Europa kan zo’n aanpak wel vergeten. Die tijd is voorbij. De huidige realiteit is dat je met zeer zelfbewuste landen te maken hebt die voor zichzelf bepalen wat ze willen ontwikkelen en ook of, en zo ja hoe ze iets willen exporteren. Daar komt geen neokolonialisme aan te pas.”

Hoe gaat die deal dan? Europa heeft duurzame energie nodig uit Afrika, maar we biedt ze ook wat?
“Op korte termijn hebben we het nog niet zo nodig. Sterker nog: vandaag exporteert Europa nog stroom naar Marokko. Op de lange termijn hebben we het wel nodig, en is het een belangrijk onderdeel van de Europese energiemix. Daar wordt dan gewoon voor betaald. Europa koopt dan gewoon energie in Noord-Afrika of Midden-Oosten.”

Het Afrikaanse belang is dus gewoon om er geld mee te verdienen?
“Arbeidsplaatsen, geld, lokale industrieën die ze ermee creëren. Het belangrijkste onderdeel van de hele operatie is niet zozeer stroom voor Europa, maar fossiele energie te vervangen door hernieuwbare energie in die landen zelf. Landen in Noord-Afrika en Midden-Oosten zijn nu geheel afhankelijk van fossiele brandstoffen. En op lange termijn gaat dat een keer fout natuurlijk.”

Dat begint men daar zelf ook in te zien, bedoelt u?
“Allemaal. In de laatste twee jaar is dat inzicht helemaal doorgebroken. Twee jaar geleden beschouwde men het vaak nog als een theoretisch verhaal. Nu zijn de meeste landen druk doende met plannen voor duurzame energie.”

Welke landen heeft u het dan over?
“Marokko, Algerije, Tunesië, zelfs Libië. Egypte, Jordanië, Saoedi-Arabië nu ook.“

Dat lijkt op een tweede Arabische Lente.
“Ik denk dat het de Arabische energielente is.”

In Noord-Afrika is sinds vorig jaar veel veranderd. Wat betekent dat voor de plannen van Desertec?
“Daar verandert weinig aan. Alle samenwerkingsovereenkomsten stammen van na de Arabische Lente van vorig jaar. Er zijn natuurlijk bewegingen in de politiek en in democratische structuren die tijdelijk effecten kunnen hebben, zoals nieuwe ministers met nieuwe strategieën. Dat is duidelijk. Maar op de lange termijn zien we dat de politiek zich steeds meer met energietoekomst gaat bezighouden omdat het ook steeds meer als een probleem erkend wordt. Dus onafhankelijk van de politieke structuur beweegt het allemaal dezelfde kant op.”

Op 1 juni 2012 zal CYPE officieel van start gaan. CYPE is een initiatief dat jonge professionals uit variërende vakgebieden wil betrekken in CSP. Tijdens een interactieve ontmoeitng zullen een aantal belangrijke sprekers ons inspireren om vanaf nu meer met de energie van de zon te doen. Jonge professionals vanuit de hele wereld zullen demonstreren wat er in hun regionen gebeurt en ze zullen ons inzicht geven in een toekomst met de zon en vertellen over de uitdagingen die ons staan te wachten. Het hart van de discussie zal zijn hoe we de basis kunnen leggen.

www.cypeurope.org

(organisatie  Energy Club van de TU Delft)

Het 40 MW project met de naam “Big Dish” zoals gepland voor de Australische plaats Whyalla, is deze week een grote stap voorwaarts gekomen nadat het Solar Oasis consortium een dading heeft getekend met de regering voor een toelage van 60.000.000 Australische dollars.

Deze toelage was cruciaal voor het project, omdat daarmee afspraken met investeerders en banken konden worden betekend. De gift was bijna twee jaar geleden al toegezegd onder het zogenaamde government’s Renewable Energy Demonstration Program. Echter, de gift liet op zich wachten na problemen rond de investering in een veel groter $1.5 miljard “Solar Flagships” project.

De Desertec Stichting en de Japan Renewable Energy Foundation (JREF) in Japan hebben een Memorandum of Understanding getekend om samen te gaan werken aan het plan om een Oost-Aziatisch Super Grid aan te leggen. Hiermee wordt het mogelijk om zonnecentrales in de Gobiwoestijn te bouwen  die stroom gaan leveren o.a. aan Japan. Hiermee wordt het voor Japan mogelijk om definitief afscheid te nemen van kernenergie.

Zie: http://www.desertec.org/press/press-releases/120310-01-asian-super-grid-for-renewable-energies-desertec-foundation-signs-memorandum-of-understanding/

De Griekse minister Papaconstantinou voor milieu, energie en klimaatverandering, heeft samen met de heer De Santi, Directeur van het Instituut voor Energie en Transport van het Joint Research Centre van de Europese Commissie vooruitgang geboekt over het ambitieuze Helios Project, zie het betreffende persbericht (Heliosproject persbericht 15 februari 2012).

Aangezien er in het Griekse landschap weinig vlak terrein beschikbaar is voor parabolische trogspiegels, en de de kosten van PV de laatste jaren sterk gedaald zijn, zullen de meeste Griekse zonnecentrales waarschijnlijk uit zonnepanelen, en niet uit zonnespiegels bestaan. Het principe: produceer zonne-energie daar waar de zon uitbundig schijnt, en exporteer de elektriciteit naar het Noorden, blijft correct. Bovendien kan de Griekse economie een nieuw exportproduct heel goed gebruiken.

Op vrijdag 27 en zaterdag 28 januari 2012 zond het NOS TV-journaal van 20:00 uur twee uitstekende reportages over de ANDASOL-centrale bij Guadix in Spanje en het Desertecproject uit.
Kijk op http://www.uitzendinggemist.nl/afleveringen/1236833 vanaf 19 minuut 30 seconden en op http://www.uitzendinggemist.nl/afleveringen/1237009 vanaf 6 minuut 30 seconden.

GEZEN bezocht de Andasol-locatie zelf ook op een vroege ochtend in november. Toen stonden de troggen in rust-/onderhoudspositie in afwachting van de opkomende zon en het wegtrekken van de bewolking. Op dat moment draaide de centrale op de opgeslagen warmte uit de zoutoplossing. De sneeuw op de bergen in de verte toont aan dat zelfs de winterzon nog voldoende is om de centrale draaiende te houden. Het schaalmodel dat Stichting GEZEN zelf heeft geconstrueerd kan ook met gemak een meter vanaf de voorgevel in het pand, achter gesloten ramen, in de winterzon, stoom produceren.

In Financieel Dagblad van 27 juli 2011 schrijft minister Guido Westerwelle, de Duitse minister van buitenlandse zaken (FDP) een artikel met de titel: “Duitse energiekeuze daagt uit”. Uit dit artikel citeren wij:

“Duitsland acht zich ten volle aan de Europese doelstellingen gebonden. De inspanningen van de Europese Unie en het nationale energiebeleid van de lidstaten moeten elkaar completeren. Ook voor energiebeleid moet het devies luiden: ‘Meer Europa, niet minder’.
Als minister van buitenlandse zaken zet ik me ervoor in dat we in de hele wereld samen de mogelijkheden kunnen benutten die uit de mondiale ontwilkkeling van hernieuwbare energieën voortvloeien. Wij steunen de uitvoering van het Desertec-plan, waarbij met behulp van zonne-energiecentrales, windenergiecentales of fotovoltaische zonne-energie schone stroom uit woestijngebieden aan de industrielanden in de hele wereld kan worden geleverd.”

De Duitse wetenschappers Oliver Gnad and Marcel Viëtor hebben een opzienbarend artikel geschreven in European Energy Review met de titel:

Desertec can integrate the EU with North Africa and the Middle East on many different levels, Desert Powered Progress

zie   http://www.europeanenergyreview.eu/site/pagina.php?id=3095

Vanuit een geopolitiek en strategisch perspectief kan Desertec een deel van het antwoord zijn op de uitdagingen waarmee Europa geconfronteerd word. Deze uitdagingen betreffen: economische groei, afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en emigratie uit armere landen. Het wordt tijd om Desertec naar het hoogste politieke niveau te brengen, naar Lady Catherine Ashton en de  European External Action Service. Of zoals de schrijvers het uitdrukken: Desertec moet “Chefsache” worden.

Mr. Ir. Hans Bienfait heeft op 1 juli 2011 de CIVI EUROPAEO PRAEMIUM, de Prijs voor de Europese Burger, gekregen uit handen van de Europarlementariër Hans van Baalen.  Hans Bienfait kreeg de prijs voor zijn zeer verdienstelijke werk voor de zaak van de Grootschalige Zonne-Energie op Europees niveau.

Hans Bienfait links en Hans van Baalen rechts na de uitreiking van de Prijs voor de Europese Burger.

De prijsuitreiking vond plaats op het Symposium “Investeren in Grootschalige Zonne-Energie” dat werd gehouden in het Huis van Europa, op de Korte Vijverberg in Den Haag. Het symposium werd bijgewoond door 50 mensen. Voor een verslag van het symposium klik Verslag Symposium investeren in grootschalige zonne-energie.