Mondiale Energietransitie

De belangrijkste reden om kolen, olie en gas te vervangen door zon, wind, geothermie, enz. is de noodzakelijke vermindering van de CO2-uitstoot. Dit moet overal gebeuren, in alle landen, want anders is het effect te gering om de opwarming op Aarde te stoppen.
Snel groeiende ontwikkelingslanden hebben het extra moeilijk, want zij moeten extra hard investeren, maar hebben meestal onvoldoende kapitaal.
Maar de zonnige landen hebben het weer gemakkelijk, want zonne-energie is daar al vrijwel rendabel. Gecombineerde CSP-zonnespiegelcentrales met warmteopslag en velden met PV-zonnepanelen leveren in combinatie 24 uur per dag elektriciteit. Op wereldschaal ligt het daarom voor de hand om nu voorrang te geven aan een snelle vervanging van alle gas- kolen-en oliecentrales in de zonnige landen door zonnecentrales, en de rijke landen moeten dit proces met alle middelen steunen. De rijke landen hebben zich in het klimaatakkoord van Parijs reeds verplicht om deze steun te gaan leveren.
Een land waaraan Nederland zijn bijzondere aandacht aan zou kunnen geven is Egypte.

 

Kolencentrales en CCS

Download een knipsel van Financieel Dagblad jan 2017 Kolencentrales alleen met CCS11012017

Kolencentrales en CCS

Hans Schoenmakers, Director Corporate Affairs Uniper Benelux (het vroegere Eon), gaat akkoord met mijn inschatting dat spoedige en voortvarende toepassing van CCS een noodzakelijke voorwaarde is om in Nederland kolencentrales te mogen blijven exploiteren (FD 10 januari). Maar hij suggereert dat er een wezenlijk verschil zou zijn tussen de verleende vergunningen en latere politieke uitspraken. Welnu, in de milieuvergunning van RWE lees ik bijvoorbeeld:

“De grote hoeveelheid CO2 die echter vrijkomt bij de energieproductie met fossiele brandstoffen, waaronder steenkool, moet daarentegen wél verantwoordelijk worden gehouden voor een deel van de opwarming van de aarde/klimaatveranderingen. Dit heeft geleid tot een aantal beleidsontwikkelingen, waarbij de Europese ambitie en die van de rijksoverheid is om vanaf 2020 bij kolencentrales CO2-afvang en -opslag (CCS) te verplichten en nieuwe kolencentrales vanaf 2010 “CO2 capture ready” op te leveren.”

De latere uitspraken van de verantwoordelijke bewindslieden zijn consistent met de verleende vergunningen. We constateren  echter dat in de nieuwe kolencentrales nog steeds geen noemenswaardige voorbereidingen voor CCS worden getroffen. Dat lijkt mij niet in het belang van hun voortbestaan.

 

Evert du Marchie van Voorthuysen, Haren.

 

 

Geplaatst in Financieel Dagblad 7 januari 2017

Kolencentrales alleen met CCS

Jannes Verwer (voormalig regionaal directeur van E.ON) verwijt de politiek wispelturig gedrag  en gebrek aan gezond verstand omdat zij alle kolencentrales wil sluiten (FD 4 januari). Het is echter niet de politiek, maar het zijn de energiebedrijven zelf die de problemen hebben veroorzaakt.

De belangrijkste vergunningen zijn in 2007 en 2008 gegeven aan drie energiebedrijven onder de uitdrukkelijke voorwaarde dat de CO2-uitstoot per geleverde kilowattuur binnen redelijke tijd zou worden verminderd door middel van CCS (afvangen en bergen van kooldioxide). Deze voorwaarde blijkt uit vele uitspraken van de toenmalige minister van milieu, Jacqueline Cramer en uit de aanname van de motie Vendrik uit 2009.  Alle betrokken energiebedrijven hebben ingestemd met deze voorwaarden en toentertijd gedetailleerde plannen bekend gemaakt voor de geleidelijke invoer van CCS ruim voor 2020.

 

Van deze plannen is niets gerealiseerd, en de politiek heeft haar geduld met de energiebedrijven dan ook terecht verloren. Alleen als er binnenkort ambitieuze en geloofwaardige CCS-plannen worden gepresenteerd maken de kolencentrales misschien nog een kans.

 

Evert du Marchie van Voorthuysen,  Haren.

 

 

Waar blijft het positieve verhaal?

In december 2016 toegestuurd naar Trouw, Volkskrant en Financieel Dagblad, niet gepubliceerd

 

Volkomen verbijsterd maak ik, geboren tijdens de Tweede Wereldoorlog, de huidige ondergang mee van de democratie en van de Westerse beschaving. De ene na de andere democratisch gekozen leider ontpopt zich als een dictator, maar dat kan het electoraat kennelijk niets schelen. Het ene na het andere referendum wordt gewonnen door de exploitanten van “das gesundenes Volksempfinden”. Het rampenscenario bestaande uit Brexit, Trump in het Witte Huis en Le Pen in het Élysée, is nu voor tweederde deel voltrokken. Het enige wat wij, Nederlanders,  nog  kunnen doen, is  om al onze Franse vrienden en relaties te vragen: “Lieve mensen, wij houden van Frankrijk en van de Franse cultuur. Stem in hemelsnaam  niet op Le Pen, want dan worden we weer vijanden, net zoals in vroeger eeuwen.”

Wat kunnen we echter verwachten van politici zoals Mark Rutte? Niets, want het ontbreekt hen aan wezenlijk leiderschap. Rutte heeft, toen hij voorzitter van de Europese Unie was, verzuimd om het goede voorbeeld te geven. Hij had het  afgesproken contingent vluchtelingen uit Italië en Griekenland in Nederland moeten toelaten, wat hij niet heeft gedaan. Als andere lidstaten dit goede voorbeeld hadden gevolgd, was het pro-Europese verhaal van premier Renzi geloofwaardig geweest, en had Renzi zijn  referendum wellicht gewonnen. En Rutte heeft nagelaten om tijdens het raadgevende Oekraïne-referendum duidelijk te melden dat een negatieve uitslag in strijd is met het landsbelang, en dat hij die uitslag daarom naast zich neer zal leggen.  Dat was zijn recht, en zelfs zijn politieke plicht. Zo gedraagt een leider zich.  Maar een politicus die trots is op het ontbreken van een eigen visie ontbreekt het uiteraard ook aan leiderschap. Pas nadat Rutte in Brussel alle hoeken van de kamer heeft gezien moet hij zich met een kunstgreep uit de penarie redden.

Nederland en Europa smachten naar leiders met een positief verhaal. Een inspirerend verhaal dat niet alleen de hoog-opgeleide kiezers aanspreekt, maar ook de kiezers die nu op Wilders  en Le Pen stemmen. Ik hoor tot dusver nergens een dergelijk verhaal.

In Nederland is een redelijk functionerende samenleving ontstaan, en Rutte is daar terecht trots op. We doen het goed op de meeste lijstjes. Maar er gebeurt te weinig om de toenemende ongelijkheid in rijkdom en welvaart te bestrijden. De ambitie behoort te zijn dat iedereen een bijdrage kan leveren, liefst in de vorm van betaald werk. De organisatie van de verzorgingsstaat is vastgelopen, en moet op de schop, wellicht met een basisinkomen voor iedereen. De inkomstenbelasting in de laagste schijven omlaag, de BTW omhoog. Een progressiefactor in de vermogensbelasting want miljonairs hebben beleggingsmogelijkheden die kleine spaarders niet hebben. Maar wel met aftrekmogelijkheden voor groene investeringen, want die zijn broodnodig om de energietransitie te financieren. Zonnecentrales bouwen en kolencentrales sluiten, in Nederland en in de ontwikkelingslanden. Mobilisatie van het overvloedig aanwezige kapitaal om met groene investeringen de economie aan te jagen en werkgelegenheid te creëren . Dit is het positieve verhaal dat ik van onze politieke leiders wil horen.

De huidige stemmers op Wilders en Le Pen  zijn boos.  Het is volgens hen allemaal de schuld van de moslims  en van de elite. Vele mensen kunnen nu eenmaal niet leven zonder een vijandbeeld. In het positieve verhaal wordt  hun woede  niet meer op groepen gericht, maar op de individuen uit die groepen die de samenleving verstieren. In het positieve verhaal worden de jihadisten bestreden, en managers die uitsluitend het aandeelhoudersbelang dienen, bonusbeluste bankiers,  graaiende bestuurders,  politici die het partijbelang altijd boven het landsbelang stellen, corrupte ambtenaren, fraudeurs, enz.  aangepakt. Kortom, ieder individu  die crimineel of niet-integer handelt verdient de hoon van het volk. Maar als lid van een groep mag iedereen in Nederland blijven meedoen, dat is de essentie. Discriminatie is en blijft uit den boze.

Waar blijven de visionaire politici die de vrijheidslievende, verantwoordelijke en sociaal bewuste Nederlanders meenemen met een toekomst-gericht verhaal waarin zij, samen met onze Europese vrienden, gaan bouwen aan een betere, schonere, en rechtvaardiger wereld?

 

Evert du Marchie van Voorthuysen

Knus maar onveilig

Gepubliceerd in Trouw, 14 juni 2016

Thierry Baudet wil dat Nederland uit de EU stapt onder het motto “klein maar fijn”, (Opinie, 11 juni). Het doet mij denken aan de jaren vijftig, toen ik als schooljongen logeerde bij een oom die burgemeester was van een plattelandsgemeente in Gelderland. Er was consternatie over een ongewenste landloper, maar tijdens het avondeten kon mijn oom melden dat de man over de gemeentegrens was gezet. Probleem opgelost, we konden rustig naar bed. Net als in de jaren voorafgaand aan de Tweede Wereldoorlog, toen minister-president Colijn verklaarde: “Gaat u rustig slapen, de regering waakt.” Baudet etaleert een nostalgisch verlangen naar de wereld van Swiebertje en Bromsnor, een wereld zonder grote problemen en gevaren. Ik heb echter meer vertrouwen in de volkswijsheid “samen sterk” en ben daarom met overtuiging voor handhaving van het Nederlandse EU-lidmaatschap.

 

Evert du Marchie van Voorthuysen, Haren

Shell en power to gas

Gepubliceerd in Financieel Dagblad, 4 juni 2016.

Yuri Sebregts, directeur onderzoek en ontwikkeling van Shell, stelt in FD van 26 mei dat er voor vliegtuigen, schepen en fabrieken nog geen goede technologie beschikbaar is om fossiele brandstoffen te vervangen. Deze technologie is echter wel in aantocht, en heet Power-To-Gas (P2G) en Carbon Capture and Utilization Fuels (CCU-Fuels). De ingrediënten zijn zonne-energie, waterstof en CO2.  Zonne-energie is in de zonnige landen al goedkoop geworden. Shell is reeds actief met waterstof en met de invang van CO2, en bevindt zich  dus in een uitstekende uitgangspositie. Men zou daarom verwachten dat Shell in zijn R&D-programma ruim aandacht geeft aan P2G en CCU, maar dat is niet het geval.

 

Op de recente aandeelhoudersvergadering stelde ik de vraag of Shell plannen  heeft om P2G te gaan toepassen. Het antwoord van CEO Ben van Beurden was negatief, met als argument dat dit een verliesgevende activiteit is. P2G te beschouwen als een innovatieve investering in de toekomst komt kennelijk niet op bij Van Beurden. Dit lijkt mij nogal kortzichtig.

 

Dr.E.H. du Marchie van Voorthuysen, stichting voor Grootschalige Exploitatie van Zonne-ENergie (GEZEN).

Het Zon-Wind-Gas Scenario als duurzaamste oplossing voor Nederland

 

Toegestuurd naar Trouw op 16 mei 2016, maar niet geplaatst.

In een hartverwarmende mondiale eensgezindheid ondertekenden 171 landen op Earth Day, 22 april, het klimaatverdrag van Parijs. Hiermee bindt de wereld de strijd aan tegen de klimaatverandering, de grootste bedreiging van de mensheid. Het volk verwacht nu leiding van de regering; het leveren van veiligheid is immers de kerntaak van de overheid.

 

Maar, helaas, in Nederland wordt daar heel anders over gedacht. Minister Kamp geeft in het “Energierapport – Transitie naar  Duurzaam”, dat hij begin dit jaar heeft gepubliceerd, een keurig overzicht van alle mogelijkheden, met maar liefst 22 energiescenario’s voor 2050 waarin de kool en de geit worden gespaard; heldere keuzes worden niet gemaakt.

 

Dat moet anders. Er moet een Rijksdienst voor Energie en Klimaat komen, zoals in het verleden de Dienst Zuiderzeewerken en de Dienst Deltawerken, met als taak het voeren van de regie over een ambitieus, aansprekend en effectief plan. Het Zon-Wind-Gas Scenario, dat wij afgelopen jaren hebben ontwikkeld, is zo’n plan. Dit scenario is niet alleen voor Nederland relevant, maar ook voor onze Europese buurlanden.

 

Zonne-energie en windenergie worden onze voornaamste energiebronnen. Alle daken die daar maar enigszins geschikt voor zijn worden voorzien van zonnepanelen (voor elektriciteit) en zonnecollectoren (voor warmte). De opbrengst is dan nog steeds veel te laag, daarom moet 5 tot 10% van het landoppervlak worden bedekt met zonnepanelen. Windturbines, die voornamelijk op zee zullen staan, voorzien in ongeveer een derde deel van de energiebehoefte van huishoudens, bedrijven en transportmiddelen.

 

Het grootste probleem is niet financieel (de technologie wordt immers steeds goedkoper), maar de wisselende beschikbaarheid van de zon en de wind. Het is een absolute eis dat de hernieuwbare energie kan  worden opgeslagen, zowel voor een korte periode  (overbrugging van dag en nacht, wat goed kan met batterijen) als voor een  lange periode (overbrugging van zomer en winter). De opbrengst van de zonnepanelen is immers  ‘s winters een factor 10 lager dan in de zomer.

 

In het Zon-Wind-Gas Scenario speelt methaan, het gas dat we kennen als het voornaamste bestanddeel van aardgas, de hoofdrol in de opslag voor de lange periode. Het overschot aan zonne-energie in de zomer wordt  benut om in gasfabrieken uit water (H2O) en koolstofdioxide (CO2) methaan (CH4) te produceren, dat wordt opgeslagen in bestaande aardgasvelden. Deze technologie staat bekend als  Power-to-Gas (P2G). In de winter wordt het methaan verbrand in elektrische centrales. Deze centrales staan verspreid nabij bevolkingscentra en  in  tuinbouwgebieden waardoor de afvalwarmte via warmtenetten aan huishoudens en kassen kan worden geleverd. De kooldioxide die hierbij ontstaat wordt terug gevoerd naar de gasfabrieken, in een gesloten circulair systeem met opslagcapaciteit.  De warmtenetten worden daarnaast gevoed met warmte uit bijv. geothermie. Het methaan wordt tevens in de industrie gebruikt om o.a. vloeibare brandstoffen voor de transportsector te maken.

De woningen en gebouwen in de gebieden zonder warmtenet  worden extra geïsoleerd en verwarmd met elektrische warmtepompen.

 

Door een deel van de zonne-energie op te wekken in zonnespiegelcentrales in Zuid-Europa en Noord Afrika hoeft er minder geïnvesteerd te worden in batterijen. Ook de behoefte aan P2G daalt aanzienlijk omdat het verschil tussen de zomeropbrengst en de winteropbrengst veel kleiner is dan in Nederland.

 

Alle technologie die in  het Zon-Wind-Gas  Scenario gebruikt wordt is bewezen en getest. Er is geen enkele reden waarom we zouden wachten met de implementatie. Wachten is op den duur veel kostbaarder dan een onmiddellijke uitvoering van de voor dit scenario benodigde  investeringen.

 

Dr. Evert du Marchie van Voorthuysen, directeur van de Stichting GEZEN (Grootschalige Exploitatie van Zonne-ENergie)

Drs. Bert Landman, onafhankelijk consultant        .

Drs. Simon Kalf, voorzitter ASPO-NL

 

Ramp

Medio 2016 beschreef ik het volgende rampenscenario: eerst de Brexit, daarna Trump in het Witte Huis en tenslotte Marine le Pen in het Elysee. Twee-derde deel hiervan is nu een feit geworden.

Woensdag 9 november, de dag na de Amerikaanse verkiezingen, verkeerde ik in een halve shock, en was ik nauwelijks in staat om nuttig werk te doen. Dat in de oudste en grootste democratie van de westerse wereld een narcistische, racistische, seksistische, leugenachtige, en dus volstrekt niet-integere  bullebak wordt gekozen om het land de komende vier jaar te leiden is en blijft verbijsterend.

Democratieën bevatten de mogelijkheid van zelfvernietiging. In Duitsland gebeurde dit toen Hitler de verkiezingen won. Net als toen in Duitsland heeft ongeveer de helft van het electoraat gekozen voor De Sterke Man, de man die precies weet wie je de schuld kunt geven van alles wat misgaat. De man die aanwijst wie niet meer mee mag doen. Dit is geen populisme meer, maar fascisme, neo-fascisme. De knokploegen ontbreken nog, maar het politiegeweld tegen de afro-amerikanen zal ongetwijfeld toenemen.

Maar het ergste heb ik in Trouw onder woorden gebracht, maandag, toen er nog hoop was dat de redelijke krachten op de wereld zouden winnen.

trouw-9november2016

Trouw-9 november 2016

Trouw-9 november 2016

Zoals te verwachten valt stond Geert Wilders te juichen toen Trump had gewonnen. Wilders ontkent net als Trump het gevaar van de klimaatverandering. Hoe voorkomen we dat eerst in Nederland, en daarna in Frankrijk de fascisten aan de macht komen?

De zorgen van “Henk en Ingrid” over wat zij zien als een ongebreidelde immigratie van buitenlanders werden tot voor kort door de zg. elite genegeerd. Maar deze zorgen zijn wel degelijk legitiem. Het concept van de internationale grens is en blijft van grote betekenis, lees bv. Paul Scheffer “De vrijheid van de grens”. De discussie is niet of we iedereen maar in Europa moeten toelaten; alleen wereldvreemde mensen willen dit nog. De discussie gaat er over of de grens wordt getrokken om de nationale staten, zoals Wilders c.s. willen, of om de Europese Unie.

Ik bepleit een samenwerking tussen PvdA, Groen Links en D66 met als kernpunten:

1. Een radicaal groen programma.
2. Bestrijding van de economische ongelijkheid: progressieve vermogensbelasting met aftrek voor groene investeringen.
3. Onverkorte handhaving van de rechtsstaat.
4. Versterking van de Europese Unie, ook militair, vooral van belang nu de VS onbetrouwbaar is geworden.
5. Open blik naar de wereld (maar aan de EU-grens wordt de ongeregelde immigratie gestopt).
6. Versterking van het onderwijs en de burgerschap-educatie.

Misschien komt het dan toch nog goed in Nederland, Europa en de wereld.

GEZEN vraagt Shell om te gaan investeren in Power-To-Gas (P2G)

24 mei 2016

Op de jaarlijkse aandeelhoudersvergadering van Shell van  24 mei 2016 werden door Evert van Voorthuysen de volgende vragen gesteld:

‘My name is Evert van Voorthuysen, GEZEN Foundation for Utility-Scale Solar Energy and member of Follow-This.

I read your Sustainability Report 2015 with great interest. My compliments for the clear presentation of the environmental and social aspects of our company in this Report. The Report was reviewed by independent experts, the External Review Committee. The  Sustainability Report covers many subjects ranging from the environment to indigenous peoples.  It is quite remarkable that the subject that is criticized most by the  External Review Committee concerns the way how Shell deals with climate change.

 

I quote from the reaction of the Review Committee:

“In our view, the report does not adequately convey the urgency of the energy transition in light of the 2015 Paris Agreement to keep the global temperature rise well below 2 °C above preindustrial levels and to pursue efforts to limit it to 1.5 °C. The ERC encourages Shell to disclose more precisely how its strategy aligns with this global ambition and to provide more disclosure on Shell’s thinking on the role of natural gas (and other fossil fuels) beyond 2050. “

 

and

 

“The ERC encourages Shell to more clearly articulate short- and medium-term (up to five years) and longer-term (five to 20 years) goals detailing a robust and comprehensive low-carbon transition strategy.”

I fully agree with this reaction.  I have two questions.

The energy transition deals with Low-Carbon Energy investment. On page 18 of the Sustainability Report  I read that about 1.1 billion dollars were  invested over the past six years, about 200 million per year. This is a remarkable small fraction of the annual turnover, less than one in thousand.

 My first question is:

“How can you convince us, the long-term shareholders, that it is a wise policy to invest so little in technology that will become  so crucial for our company in the future”?

Concerning my second question, we are seeing an enormous cost reduction of solar energy. In Dubai a 800 MW solar power station is going to be built which will sell electricity for less than 3 cents per kilowatt-hour.  We cannot beat this anymore  by pumping up oil and gas. But we can play a crucial role in the storage of solar energy, and we are in a perfect position to do this. The name of the technology is Power-To-Gas. It can be applied for the storage of superfluous solar energy  during the summer,   So Shell can play an essential role in the storage of renewable energy, by investing in Power To Gas technology. Shell can stay in business, remain great, without any pumping.

My second question:

“According to the  Sustainability Report 2015 there are not yet  R&D or investment activities in Power to Gas. Are you planning to enter into this very  important technology?” ‘

De CEO van Shell, Ben van Beurden, geeft het volgende antwoord: ‘Shell heeft een uitstekende samenwerking met het External Review Committee. Zonne-energie nu inderdaad de goedkoopste manier om elektriciteit te produceren. Shell werkt al aan energieopslag in waterstof. Maar P2G met methaan is te duur, dus dat gebeurt niet.’

Wij hebben het volgende commentaar op dit antwoord.

Dat Shell aan waterstoftechnologie werkt is prima. In ieder scenario voor opslag van hernieuwbare energie speelt waterstof een onmisbare rol. Als het lukt om grote hoeveelheden waterstof als gas onder hoge druk, of als gekoelde vloeistof, een half jaar op te slaan, kan een volledig duurzame elektriciteitsvoorziening wordt gerealiseerd op basis van zonne-energie en wind. De technische problemen die hierbij moeten worden opgelost zijn echter immens.

Het lijkt ons verstandiger om een stap verder te gaan. Het is mogelijk om uit waterstof en ingevangen CO2 methaan te produceren zonder dat dit extra energie kost, de zg. Sabatier-reactie (zie op deze website, NIEUWS februari 2016). Methaan is gemakkelijk ondergronds op te slaan, het is immers vrijwel identiek aan aardgas.

De belangrijkste producten van Shell zijn vloeibare brandstoffen voor de transportsector. Die kun je  produceren uit aardolie en aardgas, de huidige praktijk. De nadelen, vooral op de langere termijn, zijn bekend: een voortdurende CO2-uitstoot, en een toenemend probleem om nieuwe voorraden aardolie en aardgas te vinden.

Je kunt vloeibare brandstoffen ook produceren uit methaan, en als  het methaan met P2G is geproduceerd, en de power afkomstig is van zon en wind, is dit een volkomen duurzame gang van zaken.

Van Beurden stelt in zijn antwoord een onredelijke eis aan een nieuwe technologie zoals P2G, namelijk dat de activiteiten al op korte termijn winstgevend moeten zijn. Dat lukt vrijwel nooit. Iedere nieuwe technologie doorloopt een leercurve. Een bedrijf met vooruitziende blik ontwikkelt de nieuwe technologieën die waarschijnlijk onmisbaar zijn in de toekomst, en neemt de aanloopverliezen voor lief.

We moeten helaas constateren dat Shell er bewust voor heeft gekozen om te blijven boren en pompen tot Sint Juttemis. Met het grote risico dat de concurrenten de stap naar duurzame brandstoffen via de P2G-route wel gaan nemen. En dat daardoor Shell van de kaart zal worden geveegd, net zoals met Kodak is gebeurd.